GABAY SA PUBLIKO

MGA PANGUNAHING ALITUNTUNIN SA PUBLIKO SA PAG-IWAS SA COVID-19

  1. Manatili sa bahay, maliban na lamang kung ikaw ay pupunta sa doktor.
  2. Kung maaari ay huwag munang makihalubilo sa ibang mga kasama sa bahay. Manatiling nakahiwalay sa isang kwarto at kung posible,  gumamit din ng ibang kubeta.
  3. Bago magpakonsulta sa doktor, ipagbigay alam muna sa kanila na ikaw ay posibleng mayroong 2019-nCoV infection.
  4. Magsuot ng face mask kung ikaw ay nasa iisang kwarto kasama ang ibang tao, o kung ikaw ay bibisita sa iyong doktor.
  5. Takpan ang iyong bibig at ilong gamit ang tisyu o panyo kung ikaw ay uubo o babahing, o kaya naman ay gamitin ang manggas ng iyong damit.
  6. Hugasan ang iyong kamay nang mabuti at madalas gamit ang sabon at tubig sa loob ng 20 segundo. Kung walang sabon at tubig, gumamit ng alcohol-based na sanitizer. Iwasan ding hawakan ang mata, ilong, at bibig lalo kung hindi pa hugas ang kamay.
  7. Iwasan munang makisalo sa paggamit ng mga kagamitan sa bahay gaya ng plato, baso, tasa, kutsara’t tinidor, atbp.
  8. Bantayan ang iyong mga sintomas at magpakonsulta na sa doktor kung lumalala ang iyong sakit (hal. nahihirapang huminga).
  1. Siguruhing magagabayan at matutulungan mo ang iyong pasyente na sumunod sa mga payo ng kanyang doktor.
  2. Kung maaari, ang mga tao lamang na maaaring tumulong sa pasyente ang panatilihing kasama niya sa bahay. Ang ibang kasama sa bahay ay dapat munang ihiwalay ng kwarto sa pasyente, lalo na ang matatanda at mga taong mahina ang resistensya. Limitahan din ang pagtanggap ng mga bisita.
  3. Siguruhing maayos ang daloy ng hangin sa bahay na pinananatilihan ng pasyente.
  4. Maghugas ng kamay nang mabuti at madalas gamit ang sabon at tubig sa loob ng 20 segundo. Kung walang sabon at tubig, gumamit ng alcohol-based na sanitizer. Iwasan ding hawakan ang mata, ilong, at bibig lalo kung hindi pa hugas ang kamay.
  5. Gumamit ng disposable na face mask, gown, at gloves  kapag hahawakan ang pasyente. Siguruhing maayos itong itatapon, at hugasang muli ang kamay pagkatapos nito.
  6. Iwasan munang makisalo sa pasyente sa paggamit ng mga kagamitan sa bahay gaya ng plato, baso, tasa, kutsara’t tinidor, atbp.
  7. Linisang mabuti ang high-touch surfaces gaya ng counters, ibabaw ng mesa, doorknobs, mga telepono, atbp. araw-araw. Linisin din ang mga surfaces na may dugo, body fluids, o iba pang excretions.
  8. Hugasang mabuti ang mga labahin. Agad hubarin ang mga damit o beddings na may dugo at iba pang secretions. Gumamit ng gloves  sa pag-alis ng mga ito, at hugasan agad ang kamay matapos alisin ang gloves .
  9. Ilagay lahat ng mga disposed na gloves , gowns, at face masks sa isang hiwalay na lalagyan o plastik bago itapon kasama ng iba pang basura. Maghugas agad ng kamay matapos ito
  10. Bantayang mabuti ang sintomas ng pasyente. Kapag mas lalong sumasama ang kanilang lagay, tawagan agad ang kanyang doktor. Siguruhing ipagbigay alam muna sa doktor na ang pasyente ay posibleng infected ng 2019-nCoV.
  1. Bantayan ang iyong kalusugan mula sa unang araw na nakasalamuha mo ang nasabing tao na may sintomas hanggang sa 14 na araw matapos nito. Bantayan ang sarili mula sa mga sumusunod: lagnat, ubo, hirap sa paghinga, sore throat, sakit ng katawan, sakit ng ulo, pagkahilo, pagtatatae, atbp.
  2. Kung ikaw ay nagpakita ng isa o higit pa ng mga sintomas na ito, sundan lamang ang prevention steps para sa mga nag-aalaga/may kasama sa bahay na posibleng mayroong 2019-nCoV ARD infection (nakadetalye sa itaas). Agad ding tawagan ang iyong doktor, at abisuhan muna ito ukol sa iyong kondisyon bago pa pumunta sa kanyang klinik o ospital.
  3. Kung ikaw naman ay walang sintomas, hindi na kailangang mag-alala.
  1. Para sa publiko o sinumang bumibisita sa mga palengkeng may buhay na hayop o iba pang produktong hayop:
    1. Panatilihing malinis ang pangangatawan at laging maghugas ng kamay matapos humawak sa mga hayop.
    2. Iwasang hawakan ang mga mata, ilong, o bibig gamit ang kamay.
    3. Iwasang lumapit o humawak sa mga hayop na may sakit o bulok/panis na mga produktong galing sa hayop.
    4. Huwag lumapit o humawak ang mga hayop na posibleng nakatira sa palengke (hal., ligaw na aso’t pusa, ibon, daga, paniki)
    5. Iwasang lumapit o humawak sa mga dumi galing sa hayop na posibleng kontaminado.
    6. Iwasan ang pagkain ng hilaw o hindi gaanong luto na mga produktong galing sa hayop.
  2. Para sa mga taong mayroong karamdaman: Ang mga taong may karamdaman o mahina ang resistensya ay mariing pinaiiwas sa mga palengkeng may buhay na mga hayop, ligaw na mga hayop o wild animals, at pinagbabawalan ding kumain ng hilaw na karne.
  3. Para sa mga manggagawa sa katayan, mga beterinaryo na nag-iinspeksyon sa mga palengke, mga nagtatrabaho sa palengke, at sinumang tagapagpangasiwa ng mga buhay na hayop at mga produkto galing rito:
    1. Panatilihing malinis ang pangangatawan at laging maghugas ng kamay matapos humawak sa mga hayop.
    2. Kung maaari ay magsuot ng mga protective gowns, gloves , at face masks kapag humahawak sa mga hayop at mga produktong galing sa kanila.
    3. I-disinfect ang mga kagamitan isa o mahigit pang beses sa isang araw.
    4. Ang sinuot na mga damit ay dapat hubarin at hugasan araw-araw.
    5. Iwasang ma-expose ang iyong pamilya sa hinubad na damit, sapatos, at iba pang kagamitan na maaaring na-contaminate.
    6. Ugaliing iwanan na sa trabaho ang mga labahin at doon na hugasan araw-araw.

GABAY PARA SA MGA KOMUNIDAD

  1. Kalinisan sa katawan:
  1. Takpan ang iyong bibig at ilong gamit ang tisyu o panyo kung ikaw ay uubo o babahing, o kaya naman ay gamitin ang manggas ng iyong damit.
  2. Iwasang humawak sa mga mata, ilong, at bibig upang pigilan ang pagkalat ng virus.
  3. Ang paggamit ng face mask ay inirerekomenda lamang sa mga taong nag-aalaga ng may-sakit; healthcare workers na nag-aalaga sa mga pasyente; at mga taong may sintomas ng virus o iba pang respiratory infection.
  4. Maghugas ng mga kamay nang madalas at mabuti gamit ang sabon at tubig. Gumamit ng alcohol-based sanitizers kung walang sabon at tubig
  1. Pag-iwas sa maraming tao:
  1. Hangga’t maaari, dumistansya sa mga tao ng may layong tatlong talampakan hanggang isang metro upang iwasan ang pagkahawa.
  2. Sa trabaho, maaaring gawing substitute ang video o telephone conferences, sa halip na face-to-face meeting.
  3. Ikansela muna ang mass gatherings o mga pagpupulong na may maraming tao.
  1. Paglinis ng kapaligiran
  1. Linisin ang mga bagay na madalas hawakan, gaya ng mga lamesa, doorknobs, laruan, desks, at keyboards ng kompyuter.
  2. Panatilihing malinis ang kapaligiran, lalo na ang mga lugar o pasilidad na madalas gamitin gaya ng elevators, hagdan, switch  ng ilaw, atbp.
  3. Maglagay ng mga alcohol-based na hand rub sa mga pampublikong lugar.
  1. Pagpapanatiling malinis ng pagkain:
  1. Iwasan ang pagkain ng hilaw o hindi-masyadong luto na karne.
  2. Kung bibisita sa mga palengkeng may mga buhay na hayop o iba pang produktong-hayop:
    1. Panatilihing malinis ang pangangatawan at laging maghugas ng kamay matapos humawak sa mga hayop at mga prodktong galing dito.
    2. Iwasang hawakan ang mga mata, ilong, o bibig gamit ang kamay.
    3. Iwasang lumapit o humawak sa mga hayop na may sakit o bulok/panis na mga produktong galing sa hayop.
    4. Huwag lumapit o humawak ang mga hayop na posibleng nakatira sa palengke (hal., ligaw na aso’t pusa, ibon, daga, paniki)
    5. Iwasang lumapit o humawak sa mga dumi galing sa hayop na posibleng kontaminado.
  3. Huwag nang katayin at kainin pa ang mga hayop na may-sakit. Ilibing/sunugin agad ang mga ito.
  1. Ang sinumang may sintomas ng 2019-nCoV ARD, naglakbay sa mga lugar na mayroong mga kaso ng 2019-nCoV ARD, o may malapit na ugnayan sa mga taong kumpirmadong mayroong/iniimbestigahan para sa 2019-nCoV ARD at mga tagapangalaga nito, ay inaanyayahang lumapit agad at magbigay-alam sa mga Barangay Health Emergency Response Team (BHERT).
  2. Kung ang nasabing tao ay nakatira sa subdivision o condominium, kailangan rin niyang agad na lumapit sa Homeowners Association o Administration Office, na sya namang dapat magbigay-alam sa BHERT.
  3. Ang BHERT ang siyang bahala na magbigay-alam sa Municipal Health Officer (MHO) or City Health Officer (CHO) para sa imbestigasyon. Ang MHO/CHO naman ang siyang mag-uulat sa Regional Epidemiology Surveillance Unit (RESU).
  4. Lahat ng miyembro ng BHERT ay dapat gampanan ang kanilang mga tungkulin ayon sa Department of Interior and Local Government (DILG) Memorandum Circular No. 2020-018: Guide to Action Against Coronavirus.
  1. Ang lahat ay hinihikayat na huwag nang magpakalat ng mga unverified na mga ulat at fake news, upang iwasan ang takot at stress na dulot nito.
  2. Para sa mga opisyal na anunsyo at advisories, inaanyayahan ang lahat na bumisita at kumuha lamang ng impormasyon sa mga opisyal na DOH channels:
    1. Website: https://www.doh.gov.ph/2019-nCoV
    2. Facebook: https://www.facebook.com/OfficialDOHgov/
    3. Twitter: https://twitter.com/DOHgov
  1. Ang mga materyales ng DOH para sa health promotion (hal. infographics, social media cards, atbp.) ay maaaring gamitin at i-reproduce ng libre para sa mga komunidad.

GABAY PARA SA MGA PAARALAN

 

  • Personal na Proteksyon at Kalinisan
    1. Pagtuturo sa mga mag-aaral at mga guro na respiratory hygiene at tamang pag-ubo.
      1. Takpan ang bibig kapag babahing at uubo gamit ang kanilang manggas o tissue.
      2. Tamang pagtapon sa basurahan ng tissue na ginamit sa pag-bahing o pag ubo.
      3. Paglalagay ng hygiene supplies gaya ng tissue, basurahan, sabon at alcohol.

 

  1. Paghikayat sa mga mag-aaral at mga kawani na gawin ang hand hygiene tulad ng tamang handwashing at pagkakaroon ng hygiene supplies.
    1. Turuan ang mga mag-aaral at mga kawani na maghugas ng kamay ng 20 segundo gamit ang sabon. Patuyuin ang kamay gamit ang tisyu. Gumamit ng tisyu sa pagpihit ng gripo. Kung walang tubig at sabon, maaari ring gumamit ng hand sanitizer na mayroong 60% ethanol o isopropanol.
    2. Magkaroon ng handwashing time schedule para sa mga mag-aaral.
    3. Magkaroon ng sapat na hand hygiene supplies gaya ng mga handwashing stations, sabon, tisyu, alcohol at hand sanitizers.
  1. Hikayatin ang mga mag-aaral at mga kawani na ilayo ang mga kamay sa kanilang mga ilong, bibig, at mata.
    1. Pagkakaroon ng mga alituntunin o pamantayan sa pagpagpapanatili ng kalinisan ng paaralan.
    2. Panatilihing malinis ang mga bagay na madalas gamitin gaya ng mga desks, doorknobs, computer keyboards, hands-on learning items, mga gripo at mga telepono. Itapon agad ang laman ng basurahan kung kinakailangan.
    3. Gumamit ng mga panlinis o pang-disinfect ayon sa direksyon na nakasaad sa label nito. Ang paggamit ng disinfectant ng labis sa itinakda ay hindi rin iminumungkahi.
    4. Magkaroon ng supplies ng gloves , basahan, pedal trash bins o basurahan na may tapakan upang hindi na kailangan hawakan para buksan. Siguraduhin din na ang mga ito ay FDA-approved.
  1. Hikayatin ang mga mag-aaral at mga kawani na iwasan ang mga hayop at ang pagkain ng mga hilaw o hindi masyadong luto na mga karne.
    1. Panatilihin ang wastong paghanda ng mga karne. Ihiwalay ang mga luto sa mga hindi masyadong luto upang maiwasan ang kontaminsayon ng mga pagkain.
    2. Iwasan ang pagkatay at pagkain ng mga hayop na may sakit. Ilibing ang mga patay na hayop. Iwasan madikit sa kanilang mga katawan ng walang damit na pang-proteksyon.
    3. Kung pupunta sa mga palengke o mga katayan, panatilihin ang pagsunod sa hand hygiene practices gaya ng handwashing gamit ang tubig at sabon pagkatapos humawak sa mga hayop at mga karne.
    4. Iwasan muna na humawak sa mata, ilong at bibig.
    5. Iwasan na humawak sa (a) hayop na may sakit o sirang mga karne (b) mga hayop na nakatira sa palengke gaya ng ligaw na pusa, aso, ibon o mga paniki at (c) mga kontaminadong dumi ng hayop o mga likido mula sa palengke.

 

  • Infection Control
    1. Mga paraan sa pagsugpo ng pagpasa ng virus:
      1. Hikayatin ang mag-aaral at mga kawani na manatili muna sa bahay kung may sakit.
      2. Payuhan ang mga mag-aaral, mga magulang at mga kawani na manatili muna sa bahay habang may sakit sa loob ng 24 oras o kapag sila ay wala ng lagnat, ubo, o sipon.
      3. Bisitahing muli ang mga Patakaran sa: (a) Sick leave policies para sa mga mag-aaral at mga kawani, (b) Pagliban muna sa pagkakaroon ng Perfect Attendance Awards, at (c) Pag-crosstraining ng mga kawani para mayroon pwedeng pumalit kung sakali na mayroon kawani na kailangang lumiban o magpahinga.

 

  1. Magkaroon ng orientation para sa mga mag-aaral, magulang at mga kawani sa mga sintomas ng 2019-nCoV ARD, mga warning sign, at mga high-risk group.
  2. Lahat ng mga mayroon lagnat o respiratory infection at may kasaysayan ng paglalakbay sa China o contact sa may sakit na miyembro ng pamilya na naglakbay sa China ng nakaraang 14 araw, ay pinapayuhan na magkakonsulta sa malapit na ospital. Humingi ng tulong sa Barangay health Emergency Response Team (BHERT).
  3. Habang naghihintay ng referral o sasakyan  na magdadala sa taong maysakit, ihiwalay muna sa isang lugar ang mga mag-aaral at mga kawani na may mga lagnat o respiratory infection. Siguraduhin na mayroong handwashing facility o lababo na may sabon at tubig, alcohol, tissue at pedal trash can. Bigyan ng face mask ang may sakit na mag-aaral o kawani.
  1. Depende sa kinakailangang level of response, ang kinauukulan ay nararapat na makipag-ugnayan sa higher-level school authority, local government unit, at public health officials para sa gagawin joint risk assessment. Ang desisyon ng opisyal ng paaralan para sa pagsuspendido ng klase at mga gawaing pangpaaralan maging ang pag-resume nito ay nararapat na base sa naging resulta ng joint risk assessment.
  2. Ang mga tagapangasiwa ay nararapat na magbigay alerto agad sa Barangay Health Emergency Response Team (BHERT) ng lahat ng mga sumusunod: (a) sintomas  (b) mga sintomas maging ang mga travel history mula sa China (c) mga sintomas ng mga pakikisalamuha sa sa taong posibleng may 2019-nCoV ARD.
  1. Ang pagkumpirma ng kaso at ng level ng transmission nito ay manggagaling lamang sa DOH. Para sa mga Response Level, Ang Local Chief Executive (LCE) (mayor) ay maaring magdeklara ng suspension ng klase ayon sa rekomendasyon ng DOH. Sa mga sitwasyon na kailangan ng agarang desisyon, ang school administrator ay maaring magdeklara ng suspension ng klase at ipagbigay-alam ito sa LCE.
  2. Ang pag-alis o pagtanggal ng suspension ng klase ayon sa Response Levels III at IV, ay maaring gawin 10 araw mula sa petsa ng suspension. Ngunit ang mga apektadong mag-aaral, mga kawani at iba pang manggagawa na may 2019 CoV ARD, PUIs ay pinapayuhan na mamalagi muna sa bahay o sa mga health facilities.
  3. Bago buksan muli ang klase, ang mga paaralan ay nararapat na magsagawa ng mga sumusunod:
    1. General cleaning ng paaralan
    2. Pagdi-disinfect ng mga desk, upuan, pinto, banyo, lababo, basurahan at mga gamit panlinis
    3. Siguraduhin na may supply ng tubig, sabon, at iba pang mga gamit sa proper hygiene.
    4. Palakasin ang kampanya para sa hand and respiratory hygiene at general sanitation.
  1. Bago ibalik ang klase, ang mga namumuno para sa kalusugan ay dapat na:
    1. Siguraduhin na ang paaralan ay nagcomply sa mga aksyon bago ibalik ang klase.
    2. Magbigay ng tulong para sa mga health services para sa pag-iwas at pagkontrol ng 2019-nCoV ARD
    3. Palakasin ang kampanya para sa hand and respiratory hygiene at general sanitation.
  1. Ang lahat ay hinihikayat na huwag nang magpakalat ng mga unverified na mga ulat at fake news, upang iwasan ang takot at stress na dulot nito.
  2. Para sa mga opisyal na anunsyo at advisories, inaanyayahan ang lahat na bumisita at kumuha lamang ng impormasyon sa mga opisyal na DOH channels:
    1. Website: https://www.doh.gov.ph/2019-nCoV
    2. Facebook: https://www.facebook.com/OfficialDOHgov/
    3. Twitter: https://twitter.com/DOHgov
  3.  Ang mga materyales ng DOH para sa health promotion (hal. infographics, social media cards, atbp.) ay maaaring gamitin at i-reproduce ng libre para sa mga komunidad.

GABAY PARA SA MGA LUGAR NG TRABAHO

. Kalinisan sa katawan:

  1. Takpan ang iyong bibig at ilong gamit ang tisyu o panyo kung ikaw ay uubo o babahing, o kaya naman ay gamitin ang manggas ng iyong damit.
  2. Iwasang humawak sa mga mata, ilong, at bibig upang pigilan ang pagkalat ng virus.
  3. Ang paggamit ng face mask ay inirerekomenda lamang sa mga taong nag-aalaga ng may-sakit; healthcare workers na nag-aalaga sa mga pasyente; at mga taong may sintomas ng virus o iba pang respiratory infection.
  4. Maghugas ng mga kamay nang madalas at mabuti gamit ang sabon at tubig. Gumamit ng alcohol-based sanitizers kung walang sabon at tubig.
  1. Pag-iwas sa maraming tao:
  1. Hangga’t maaari, dumistansya sa mga tao ng may layong tatlong talampakan hanggang isang metro upang iwasan ang pagkahawa.
  2. Sa trabaho, maaaring gawing substitute ang video o telephone conferences, sa halip na face-to-face meeting.
  3. Ikansela muna ang mga mass gatherings o mga pagpupulong na may maraming tao.
  1. Paglinis ng kapaligiran
  1. Linisin ang mga bagay na madalas hawakan, gaya ng mga lamesa, doorknobs, laruan, desks, at keyboards ng kompyuter.
  2. Panatilihing malinis ang kapaligiran, lalo na ang mga lugar o pasilidad na madalas gamitin gaya ng elevators, hagdan, switch  ng ilaw, atbp.
  3. Maglagay ng mga alcohol-based na hand rub sa mga pampublikong lugar.
  1. Pagpapanatiling malinis ng pagkain:
  1. Iwasan ang pagkain ng hilaw o hindi-masyadong luto na karne.
  2. Kung bibisita sa mga palengkeng may mga buhay na hayop o iba pang produktong-hayop:
    1. Panatilihing malinis ang pangangatawan at laging maghugas ng kamay matapos humawak sa mga hayop at mga prodktong galing dito.
    2. Iwasang hawakan ang mga mata, ilong, o bibig gamit ang kamay.
    3. Iwasang lumapit o humawak sa mga hayop na may sakit o bulok/panis na mga produktong galing sa hayop.
    4. Huwag lumapit o humawak ang mga hayop na posibleng nakatira sa palengke (hal., ligaw na aso’t pusa, ibon, daga, paniki)
    5. Iwasang lumapit o humawak sa mga dumi galing sa hayop na posibleng kontaminado.
  3. Huwag nang katayin at kainin pa ang mga hayop na may-sakit. Ilibing/sunugin agad ang mga ito.

Sa pagkakataon na ang empleyado ay posibleng may 2019-nCoV ARD, ang employer ay dapat na:

  1. Magbigay ng face mask upang maiwasan ang pagkalat ng sakit.
  2. Agad na i-isolate ang empleyado sa hiwalay at well-ventilated na kwarto na malayo sa iba pang empleyado.
  3. Kung mayroong healthcare provider ang kumpanya, i-refer ang empleyado rito. Kung wala, i-refer sa pinakamalapit na ospital para ma-evaluate at makumpirmang ito ay 2019-nCoV ARD.
  4. I-decontaminate ang lugar ng trabaho gamit ang mga tamang disinfectant tulad ng chlorine, bleaching solution, at 1:100 phenol based disinfectant.
  1. Ang Occupational Safety and Health Officer ng kumpanya o organisasyon ay dapat na mag-report ng (a) symptomatics o mga may sintomas, (b) asymptomatics o mga walang sintomas ng mga naglakbay sa China at (c) asymptomatic na na-expose sa Municipal Health Officer (MHO) o City Health Officer (CHO) para ma-verify at maisagwa ang inisyal na imbestigasyon.
  2. Ang MHO/CHO ay dapat na mag-report sa Regional Epidemiology Surveillance Unit (RESU) gamit ang Event-Based Surveillance System (ESR) ng Epidemiology Bureau (EB) ng DOH.
  1. Sa Leave of Absence and Entitlements – dapat na isagawa nang naaayon sa rules and regulations para sa mga empleyado ng gobyerno na ipino-proklama ng Civil Service Commission at Department of Labor and Employment.
  2. Sa Hospitalization Benefits – ito ay nararapat na naaayon sa mga probisyon ng PhilHealth para sa miyembrong empleyado ng gobyerno at iba pang mga batas na angkop sa bawat empleyado.
  3. Sa Social Security Benefit – ito ay nararapat na naaayon sa mga polisiya at regulasyon ng Government Service Insurance System.
  4. Sa Employee’s Compensation Benefits – ito ay nararapat na naaayon sa Presidential Decree No. 626 entitled Employee’s Compensation and State Insurance Fund and its implementing rules and regulations pertaining to government employees.
  5. Sa Assistance to Government Instrumentalities – para sa mga impormasyon at tulong teknikal upang maiwasan at mapigilan 2019-nCoV ARD, ito ay marapat na magmula sa DOH at mga Center for Health Development nito, at DOH hospitals.
  6. Ang Completion of Quarantine para sa mga empleyado na sumailalim sa quarantine ay dapat na manggaling sa local quarantine/health official.
  1. Ang pagsasara ng mga gobyerno/pribadong opisina o business establishments at iba pang mga kumpanya ay hindi inirerekomenda upang maiwasan ang 2019-nCoV ARD sa lugar ng trabaho. Ang pagdedeklara nito ay dapat na manggaling sa DOH, Department of Labor and Employment, at Civil Service Commission.
  2. Ang contingency o work continuity plan (decking, skeletal force) ay kailangang maisagawa upang masigurong hindi maapektuhan ang operasyon ng trabaho.

GABAY PARA SA MGA PAMPUBLIKONG PAGTITIPON

  1. Kung maaari ay ipagpaliban muna ang mga malalaking pagtitipon kung saan magsisiksikan ang mga tao. Kung hindi maiiwasan ang pagtitipon ay ipagpaalam sa mga lalahok ang mga preventive measures tulad ng:
    1. Lagiang paghuhugas ng kamay o pagpahid ng alcohol-based sanitizers;
    2. Tamang pag-ubo sa publiko; at
    3. Pagsuot ng face mask kung may ubo't sipon o iba pang respiratory symptoms.
  2. Kung maaari ay huwag nang lumahok sa malalaking pagtitipon ang mga bata, matatanda, at mga taong may mahinang resistensya.
  3. Iwasan ang mga matataong lugar. Panatilihin ang isang metrong layo mula sa mga taong may ubo't sipon at  iba pang respiratory symptoms.
  4. Iwasang makilahok sa mga pagtitipon kung may ubo't sipon o iba pang respiratory symptoms. Magpahinga na lamang. Kung hindi maiiwasan ang pakikilahok ay magsuot ng face mask.
  5. Nirerekomenda na huwag munang magtanghal ng malalaking pagtitipon. At kung sakaling hindi ito maiiwasan ay pinaaalalahanan ang mga lalahok na:
    1. Ugaliing maghugas ng kamay o magpahid ng alcohol-based sanitizers;
    2. Umubo nang tama kung nasa publiko; at
    3. Magsuot ng face mask kung may ubo't sipon o iba pang respiratory symptoms

GABAY PARA SA MGA HOTEL

Kalinisan sa katawan:

  1. Takpan ang iyong bibig at ilong gamit ang tisyu o panyo kung ikaw ay uubo o babahing, o kaya naman ay gamitin ang manggas ng iyong damit.
  2. Iwasang humawak sa mga mata, ilong, at bibig upang pigilan ang pagkalat ng virus.
  3. Ang paggamit ng face mask ay inirerekomenda lamang sa mga taong nag-aalaga ng may-sakit; healthcare workers na nag-aalaga sa mga pasyente; at mga taong may sintomas ng virus o iba pang respiratory infection.
  4. Maghugas ng mga kamay nang madalas at mabuti gamit ang sabon at tubig. Gumamit ng alcohol-based sanitizers kung walang sabon at tubig.

2. Pag-iwas sa maraming tao:

  1. Hangga’t maaari, dumistansya sa mga tao ng may layong tatlong talampakan hanggang isang metro upang iwasan ang pagkahawa.
  2. Sa trabaho, maaaring gawing substitute ang video o telephone conferences, sa halip na face-to-face meeting.
  3. Ikansela muna ang mass gatherings o mga pagpupulong na may maraming tao.
  1. Paglinis ng kapaligiran
  1. Linisin ang mga bagay na madalas hawakan, gaya ng mga lamesa, doorknobs, laruan, desks, at keyboards ng kompyuter.
  2. Panatilihing malinis ang kapaligiran, lalo na ang mga lugar o pasilidad na madalas gamitin gaya ng elevators, hagdan, switch  ng ilaw, atbp.
  3. Maglagay ng mga alcohol-based na hand rub sa mga pampublikong lugar.
  1. Pagpapanatiling malinis ng pagkain:
  1. Iwasan ang pagkain ng hilaw o hindi-masyadong luto na karne.
  2. Kung bibisita sa mga palengkeng may mga buhay na hayop o iba pang produktong-hayop:
    1. Panatilihing malinis ang pangangatawan at laging maghugas ng kamay matapos humawak sa mga hayop at mga prodktong galing dito.
    2. Iwasang hawakan ang mga mata, ilong, o bibig gamit ang kamay.
    3. Iwasang lumapit o humawak sa mga hayop na may sakit o bulok/panis na mga produktong galing sa hayop.
    4. Huwag lumapit o humawak ang mga hayop na posibleng nakatira sa palengke (hal., ligaw na aso’t pusa, ibon, daga, paniki)
    5. Iwasang lumapit o humawak sa mga dumi galing sa hayop na posibleng kontaminado.
  3. Huwag nang katayin at kainin pa ang mga hayop na may-sakit. Ilibing/sunugin agad ang mga ito.
  1. Linisin ng maigi ang mga pasilidad at mga kagamitan gamit ang 1 in 100 diluted household bleach (5.25%) solution.
  2. Mas madalas na linisin ang mga pasilidad at mga kagamitanng madumi.
  3. Mas madalas na linisin ang mga door handles, handrails, light switches, lababo, bahagi sa kusina, at mga toilet.
  4. Maglagay ng 70% alcohol at mga tisyu  sa mga lugar na madaling makita ng mga staff at bisita.
  5. Dapat ay may sapat na mga panglinis, disenfectants, at personal protective equipment (PPE) ang hotel o establisyimento.
  6. Ang hotel o establisyimento ay dapat na turuan ang mga staff ng tamang hygiene, infection control at surface disinfection.
  1. Siguraduhing malinisan agad ang mga kwarto pagkatapos gamitin ng bawat guest.
  2. Buksan ang mga bintana sa labas o i-adjust ang mga Mechanical Ventilation and Air Conditioning System (MVAC) upang mas mapaganda ang ventilation sa loob ng hotel.
  3. Gumamit ng 1 in 100 diluted household bleach (5.25%) solution sa paglilinis upang  ma-disinfect ang mga kwarto, surfaces, kagamitan, sahig at mga bintana.
  4. Huwag masyadong hawakan nang matagal ang mga gamit na linen at mga hindi pa na hugasang kasangkapan upang makaiwas sa kontiminasyon ng handler o ng kapaligiran.
  5. Ibabad sa 1 to 10 diluted household bleach solution ang mga linen at mga hugasin sa loob ng 15 minuto.
  6. Kung ang kwarto ay ginamit ng taong hinihinalang may 2019-nCoV, ihiwalay ang mga washable items tulad ng kobrekama, kumot, punda, tuwalya sa isang disposable bag at labhan sa 70-80 degree celcius na tubig kada salang.
  7. Punasan ang mga non-washable items tulad ng mattress at unan gamit ang 1 in 100 diluted household bleach (5.25%) solution.
  8. Gumamit ng disposable na gloves at masks sa tuwing hahawak ng maruming linen at pagkatapos itong gamitin ay itapon sa tamang basurahan
  9. Ilagay sa saradong plastic bag ang mga gamit na pakete, tissue rolls, at iba pang disposable items.

Ang mga hotel at mga establisyimento ay dapat na:

  1. Tignang muli ang mga polisiya o patakaran sa:
    1. Flexible sick leave
    2. Awarding systems on attendance and tardiness
  2. Magkaroon ng training para sa mga staff (cross-training of staff and personnel)
  3. Magkaroon ng kumpleto at updated na listahan ng mga contact details ng lahat ng mga empleyado ng hotel.
  4. Rebyuhin ang records ng attendance ng mga empleyadong madalas magkasakit  at suriin ang pattern ng pagliban.
  5. Huwag na papasukin ang mga empleyadong may sakit.
  6. Kung maaari, magbigay ng tulong pangkalusugan tulad ng konsultasyon at iba pang benepisyo.

Ang mga housekeeping staff ay dapat na:

  1. Gumamit ng Personal Protective Equipment (PPE) katulad ng disposable gloves at medical masks sa tuwing maglilinis ng kwarto ng mga taong hinihinalang may 2019-nCoV. Pagkatapos gamitin, itapon ang mga ito ayon sa standard infection control measures.
  2. Maghugas mabuti ng kamay gamit ang sabon at malinis na tubig o ng mga alcohol-based hand sanitizers pagkatapos mag-disinfect at maglinis ng kontaminadong kwarto o lugar.

Ang mga hotel ay dapat na:

  1. I-screen kung may lagnat o ubo ang lahat ng mga pumapasok na guest. Gumamit din ng health checklist template ng DOH para matiyak ang travel history ng bawat guest.
  2. Payuhan ang mga guest na sumailalim sa self-quarantine sa loob ng 14 na araw kahit na walang ubo o lagnat ang mga ito, basta't sila ay may kasaysayan ng paglalakbay mula sa mga bansang China at Special Administrative Regions (SARs), Taiwan, Hong Kong, at Macau sa loob ng nakalipas na 14 na araw.
  3. Magkaroon ng holding area sa mga guest na may mga sintomas na bago ito dalhin sa ospital.
  4. Panatilihin lamang sa kanyang kwarto o sa kwartong itinalaga ang taong may mga sintomas at antayin ang mga trained transport providers bago ito dalhin sa pinakamalapit na ospital.
  5. Makipag-ugnayan sa ospital upang alamin kung anong transportasyon ang gagamitin para sa may sakit na guest.
  6. Alamin ang kasaysayan ng paglalakbay gamit ang parehong health checklist ng DOH at i-screen kung may lagnat o ubo ang lahat ng mga guest na nakacheck in.
  7. Bigyan ng katunayan o sertipikasyon ng kanyang status ang bawat guest pagkatapos siyang masuri/ma-screen.
  8. Ipaalam agad sa doktor ng hotel ang impormasyon kung sakaling may mga guest na kailangan o nagrerequest ng medical services.
  9. Huwag  husgahan o i-discrimate ang taong may mga sakit na lagnat at ubo na tila sila ay nagkakalat ng 2019-nCoV
  1. Ang mga hotel at lodging ay hinihikayat na:
    1. Magkaroon ng record ng mga listahan ng mga guest na nagmula sa mga bansang may kaso ng 2019-nCoV.
    2. Siguraduhin na ang lahat ng impormasyon ng mga hotel staff at guest patungkol sa kanilang kalusugan at travel history ay confidential.
    3. Bigyang-tulong ang mga guest kung sakaling sila ay may lagnat o ubo.
  2. Ang BHERT officer ay dapat na i-report sa Municipal Health Officer (MHO) or City Health Officer (CHO) para sa beripakasyon at paunang imbestigasyon ang mga sumusunod: a) may mga sintomas o sakit, b) walang sintomas ngunit may kasaysayan ng paglalakbay sa China, at c) walang sintomas ngunit may history of exposure.
  3. Ang MHO/CHO ay dapat i-report sa Regional Epidemiology Surveillance Unit (RESU) gamit ang Event-Based Surveillance System (ESR) system ng Epidemiology Bureau (EB) ng DOH.
  1. Ang lahat ay hinihikayat na huwag nang magpakalat ng mga unverified na mga ulat at fake news, upang iwasan ang takot at stress na dulot nito.
  2. Para sa mga opisyal na anunsyo at advisories, inaanyayahan ang lahat na bumisita at kumuha lamang ng impormasyon sa mga opisyal na DOH channels:
    1. Website: https://www.doh.gov.ph/2019-nCoV
    2. Facebook: https://www.facebook.com/OfficialDOHgov/
    3. Twitter: https://twitter.com/DOHgov
    4. Ang mga materyales ng DOH para sa health promotion (hal. infographics, social media cards, atbp.) ay maaaring gamitin at i-reproduce ng libre para sa mga komunidad.

GABAY PARA SA MGA OVERSEAS FILIPINO REPATRIATES

  1. Ang lahat ay hinihikayat na huwag nang magpakalat ng mga unverified na mga ulat at fake news, upang iwasan ang takot at stress na dulot nito.
  2. Para sa mga opisyal na anunsyo at advisories, inaanyayahan ang lahat na bumisita at kumuha lamang ng impormasyon sa mga opisyal na DOH channels:
    1. Website: https://www.doh.gov.ph/2019-nCoV
    2. Facebook: https://www.facebook.com/OfficialDOHgov/
    3. Twitter: https://twitter.com/DOHgov
    4. Ang mga materyales ng DOH para sa health promotion (hal. infographics, social media cards, atbp.) ay maaaring gamitin at i-reproduce ng libre para sa mga komunidad.
  1. Ang lahat ng mga potensyal na repatriate ay dapat sumailalim sa pre-departure counseling at briefing bago ma-endorso sa Department of Foreign Affairs (DFA).
  2. Isasagawa ng DFA at BOQ ang wastong pag-refer at pag-endorso kasunod ng pagsumite ng mga repatriate ng kanilang mga impormasyon at dokumento.
  3. Ang pagpo-proseso sa repatriation ay dapat na sundin ang mga protokol ng China sa pag-isyu ng public health clearance. Mangyaring ang public health clearance ay hindi ma-i-isyu sa mga repatriate, may notipikasyon na manggagaling sa health authorities ng China na kailangang masiguro ang kaligtasan at kalusugan ng mga repatriate na may sintomas.
  4. Ang lahat ng mga repatriate ay kailangang sumailalim sa pre-boarding thermal scanning. Ang mga may lagnat at/o ubo ay hindi papayagang makasakay ng eroplano.
  5. Lahat ng pasahero ay kailangang sumagot at ipasa habang nasa byahe ang ibibigay sa kanilang passenger’s locator card/health declaration checklist.
  6. Ang eroplano ay dapat na may sapat na Standard Precaution Kits.
  7. Pag-a-anunsyo ng mga airline handler kapag malapit nang lumapag ang eroplanong may mga repatriate. Kailangan ding masiguro na ligtas ang airport para sa mga OF at limitahan lamang ang pagpasok ng media.
  8. Pagsasaayos ng land transport mula sa airport patungong holding facility. Mas mabuting highly-tinted ang sasakyan at sa pagitan ng mga oras mula alas-10 ng gabi hanggang alas-4 ng umaga upang mas maiksi ang oras ng byahe.
  9. Kailangang siguruhin muna ng Philippine Repatriation Team na nakasakay na sa eroplano ang lahat ng mga repatriate bago sila sumakay sa eroplano.
  1. Ang lahat ng mga repatriate, cabin crew, at iba pang staff ng eroplano ay dapat sundin ang mga standard precaution kasama na ang regular na tamang paghuhugas ng kamay at pagtakip ng ilong at bibig kapag uubo o babahing.
  2. Kailangang siguruhin ng mga cabin crew ang kaligtasan at kalinisan sa paghahawak at pagbibigay ng mga pagkain at iba pang mga produkto.
  3. Kailangang siguruhin ng pilot-in-command ng eroplano na kung sinumang pasahero ang magkakaroon ng lagnat, ubo, o sipon ay agad na ma-i-report sa air traffic control upang agad na maisaayos ang probisyon ng special medical personnel at mga kakailanganing kagamitan.
  4. Ang pasaherong nagkaroon ng lagnat, ubo, at/o sipon ay kailangang mailayo sa ibang mga pasahero, kung posible, pagsisilbihan ito ng cabin crew.
  1. Ang pagdating ng mga repatriate ay dapat na coordinated sa Clark International Airport.
  2. Ang Quarantine Medical Officer ay dapat na magsagawa ng initial examination and screening sa mga OF gamit ang thermal camera bago bumaba ng eroplano ang mga repatriate.
  3. Sinumang repatriate ang nagkaroon ng mga sintomas habang nasa byahe ay dapat na dalhin sa pinakamalapit na referral hospital gamit ang ambulansya ng BOQ.
  4. Ang immigration and customs processing ay agad na dapat maisagawa. Lahat ng kinakailangang dokumento ay dapat na makolekta sa loob ng eroplano.
  5. Dapat na isaayos ng Clark International Airport ang pag-transport ng cases with non-infectious diseases. Lahat ng mga repatriate na walang sintomas ay agad na pasasakayin sa sasakyan na maghahatid sa kanilang nakatakdang destinasyon.
  6. Ang sanitary handling ng mga bagahe ng mga pasahero ay dapat na siguruhin ng mga airline handler.
  1. Ang sasakyang may sakay na mga repatriate at miyembro ng HERT ay ihahatid mula sa paliparan patungong quarantine facility na may mga rutang isinaayos kasama ng Highway Patrol Group.
  2. Ang routine IPC protocols ay kailangang sundin sa lahat ng pagkakataon.
  3. Ang pagpasok ng mga karagdagang ambulansya ng DOH Hospitals ay dapat na maisaayos sa pagbababaan ng mga repatriates.
  4. Ang mga eroplano at iba pang mga sasakyang gagamitin ay dapat na ma-disinfect nang wasto at mabuti.

GABAY SA PANGANGASIWA NG MGA LABI NG MGA BIKTIMA NG COVID-19

  1. Ang lahat ng mga tauhan na humahawak ng labi ay dapat magsuot ng Personal Protective Equipment (PPE) habang isinasagawa ang kanilang mga gawain. Ang lahat ng mga PPE ay dapat itapon pagkatapos gamitin.
  2. Ang pagpapalibing, kung saan ang mas mainam na paraan ay kremasyon, ay dapat gawin sa loob ng 12 oras ng kamatayan. Hangga't maaari rin, ang paglibing ay gawing naaayon sa relihiyon o kaugalian ng namatayan.
  3. Ang impormasyon tungkol sa mga crematoriums at mortuaries na kinontrata para sa cremation o paglibing ng mga labi ay gawing kumpidensyal.
  4. Dapat ipaalam agad sa Bureau of International Health Cooperation (BIHC) kung may namatay na mga dayuhan. Ang BIHC ang magpapaalam sa Department of Foreign Affairs (DFA) at ang DFA ang magpapaalam naman sa mga embahada.
  5. Ang mga alituntunin ng Bureau of Quarantine (BOQ) ay dapat mahigpit na sundin sa pagpapadala ng abo ng mga namatay na dayuhan
  1. Ilipat ang labi sa mortuary sa lalong madaling panahon.
  2. Balutin ang labi ng tela at ilagay sa leak-proof na cadaver bag. Dapat i-zip o i-sara ang cadaver bag gamit ang teyp at bandage strips.
  3. I-decontaminate ang labas ng cadaver bag gamit ang hypochlorite solution (50-100 ppm) o anumang disinfectant na aprubado ng ospital.
  4. Tiyakin na ang labi ay nakalagay sa loob ng isang selyadong cadaver bag na hindi tatagusan bago ito ihatid sa pathology department o mortuary upang maiwasan ang pagtagas ng likido mula sa katawan.
  5. Kung maayos ang pagkalagay ng labi sa selyadong cadaver bag, ito ay pwedeng nang ihatid sa mortuary at crematorium, o ilagay sa loob ng kabaong para sa libing.
  6. Hindi pahihintulutan ang pagbukas ng cadaver bag at pag-alis ng labi mula dito sa anumang pagkakataon.
  7. Ang punerarya ang dapat maghatid ng labi sa libinganan o crematorium. Dapat madisimpekta kaagad ang ginamit na sasakyan pagkatapos.
  1. Sa pamamagitan ng BIHC, dapat ipagbigay-alam ng health facility sa tanggapan ng konsulado kaagad ang pagkamatay ng kanilang mamamayan, mabigyan din ng pagkakataon upang matukoy ang wastong paraan ng libing alinsunod sa relihiyon o kaugalian ng namatay.
  2. Kung sakaling ang pakikipag-ugnayan sa tanggapan ng konsulado o kamag-anak ng namatay ay naantala o hindi magawa pagkatapos ng pagsisikap na sila ay makausap, ang mga labi ng dayuhan ay dapat ilibing sa loob ng 12 oras.
  1. Ang manggagamot ay dapat:
    • Mag-palabas ng death certificate;
    • I-report ang ipagkamatay sa City / Municipal Health Office (CHO / MHO) sa loob ng 48 oras; at
    • Iparehistro sa local civil registrar sa loob ng 30 araw pagkatapos ng kamatayan.
  1. Dapat makumpleto ng health facility ang lahat ng mga kinakailangang  dokumento na may kaugnayan sa libing/cremation sa pakikipag-ugnayan sa CHO/MHO.
  2. Walang libing/cremation ang magaganap kapag walang maipakitang wastong death certificate.
  1. Kung maari ay iwasan ang paghipo sa mga labi.
    • Kung ang tao ay namatay sa labas ng isang health facility, ang universal precautionary measures ang dapat sundin ng mortuary o punerarya.
    • Kung ang tao ay namatay sa loob ng isang health facility, ang paglilista sa namatay ay dapat gawin ng lokal na opisyal ng kalusugan o manggagamot, at ang mga universal precautionary measures ay dapat sundin.
  1. Ang paglilinis ng mga labi, gaya ng pag-aayos ng buhok at kuko, pag-ahit, at pag-embalsamo ay ipinagbabawal.
  2. Para sa mga ililibing:
    • Tanging ang mga miyembro ng pamilya ng namatay na nasa sapat na gulang ang pinahihintulutang dumalo sa libing.
    • Ang mga labi ay dapat ilagay sa isang matibay, hindi natatagusan at selyadong metal na kabaong.
    • Ang mga labi ay hindi dadalhin sa anumang lugar ng pagpupulong ng publiko. Ang pagtingin sa namatay ay hindi pinahihintulutan.
  3. Para sa mga cremations:
    • Ang cremains (abo ng labi na sumailalim sa cremation) ay dapat pino at nakasiksik sa tamang lalagyan ng cremain bago ibigay sa mga kamag-anak ng namatay.
    • Ang mga cremain ay dapat mailagay sa isang sisidlan na may minimum na kapasidad ng 0.0049 cubic meter at gawa sa polyethylene na may liner bag (preformed 5 mil plastic), locking tie, at identification label.
    • Ang mga pampubliko at pribadong sementeryo o pribadong libingan ay dapat nakatalaga para sa mga labi/cremains. At kung nais ng mga kamag-anak ng namatay, ang mga cremains ay papayagan lamang dalhin sa naitalagang sisidlan.

GABAY SA PAGGAMIT NG FACE MASKS

  1. Ang mga taong nasa maayos na kalusugan ay hindi na kailangan pang gumamit ng face masks.
  2. Ang paggamit ng surgical face masks ay nirerekomenda lamang para sa:
    • Mga taong may sakit;
    • Mga taong may respiratory infection/sintomas gaya ng pag-ubo, pagbahing, at lagnat; at
    • Mga nagtatrabaho sa ospital, at iba pang healthcare at frontline workers (hal., BI, PNP).
  3. Ang N95 masks ay dapat nakareserba lamang para sa mga healthcare at frontline workers na:
    • Nag-aasikaso ng mga pasyenteng may respiratory infection at iba pang sintomas (hal., ubo’t sipon), o mga pasyenteng ini-imbistigahan;
    • Pumapasok sa mga kwartong may PUIs o mga kumpirmadong kaso ng 2019-nCoV upang mangalaga sa kanila o maglinis/mag-disinfect ng kapaligiran, o kumuha ng clinical specimens (dapat ay magsuot sila ng kumpletong personal protective equipment o PPE); at
    • Nangangasiwa ng clinical specimens, mga nagamit na medical supplies at equipment, o humahawak sa mga surfaces na maaaring kontaminado.

Sa lahat ng ito, ang paggamit ng face mask ay dapat samahan ng madalas na paghuhugas ng kamay gamit ang sabon at tubig, o kaya ay alcohol-based na sanitizer.


Back to Resources page
Gabay sa Publiko